Meer patenten, meer problemen

Volgens het Europees Octrooiverdrag van 1973 mogen planten die op een traditionele manier veredeld zijn niet worden gepatenteerd. Ze worden immers niet gezien als technische uitvindingen. Toch heeft het Europees Octrooibureau (EOB) al honderden patenten toegekend die eigenlijk niet zouden mogen.

Dat komt vooral doordat de Europese Biotech-richtlijn uit 1998 ruimte laat voor verschillende interpretaties. Grote bedrijven maken gebruik van die onduidelijkheid, waardoor planten die via klassieke veredeling ontstaan toch gepatenteerd raken.

Hoe onduidelijke regels de zadenmarkt gijzelen

In 2017 probeerde het EOB dit recht te zetten met een nieuwe interpretatieregel, die duidelijk moest maken dat traditionele veredeling niet patenteerbaar is. Maar die regel liet nog steeds een achterpoortje open voor willekeurige mutagenese. Dat is een techniek waarbij met chemische stoffen of straling toevallig veranderingen in het DNA worden veroorzaakt.

Kort samengevat: door de blijvende onduidelijkheid in de Europese regels kunnen multinationals natuurlijke eigenschappen van planten laten vastleggen als hun eigendom. Kleine veredelaars mogen die eigenschappen dan niet vrij gebruiken, tenzij ze veel geld betalen. Dat ontmoedigt mensen om bezwaar in te dienen en vergroot opnieuw de machtspositie van een klein aantal grote bedrijven, met nadelige gevolgen voor boeren, veredelaars en burgers.

De stille verschuiving van vrij zaad naar bedrijfsbezit

Biotechbedrijven dienen vaak patentaanvragen in waarin ze verwijzen naar ingewikkelde genetische technieken, terwijl ze die in werkelijkheid niet hebben gebruikt. Ze ontwikkelen hun planten meestal via gewone kruising en selectie, maar presenteren dat alsof het een nieuwe technische uitvinding is. Door die verwarring kunnen ze profiteren van de onduidelijke regels rond wat wel en niet patenteerbaar is. Eén patent kan zo invloed hebben op meer dan honderd plantensoorten. Het kost veel tijd en geld om uit te zoeken of zo’n patent eigenlijk eigenschappen bevat die door traditionele veredeling zijn ontstaan.

Volgens de organisatie No Patents On Seeds is het zelfs voor specialisten moeilijk om te bepalen wat een patent precies omvat. In theorie zou een duidelijke databank daarbij kunnen helpen. Die bestaat vandaag wel, maar bedrijven zijn niet verplicht ze volledig in te vullen, waardoor de informatie onvolledig en ondoorzichtig blijft.

Hetzelfde probleem duikt op bij nieuwe genetische technieken (NGT). Die mogen wél gepatenteerd worden omdat ze een technologisch proces bevatten. Toch bevatten veel van die patenten ook eigenschappen die gewoon uit natuurlijke veredeling komen. Daardoor wordt de vrije toegang tot genetisch materiaal steeds verder beperkt.

Onze oproep: duidelijkere regels! 

Wij roepen nu het Europees Parlement, de Europese Commissie en de EU-lidstaten op om in actie te komen. Het is hoog tijd dat het debat over patenten hoger op de politieke agenda komt. We willen een duidelijke biotech richtlijn, zodat juridische interpretaties uit eigenbelang onmogelijk worden. Daarnaast moet er een transparante en toegankelijke databank komen met duidelijke informatie, zoals de toepassing van bestaande patenten en lopende patentaanvragen. 

We willen een duidelijke biotech richtlijn, zodat juridische interpretaties uit eigenbelang onmogelijk worden. 

Ook de Europese lidstaten moeten hun stem laten horen binnen het Europees Octrooibureau (EOB). Hoewel het EOB formeel buiten de bevoegdheid van de Europese Unie valt, vormen de EU-lidstaten de meerderheid van haar leden - hun invloed is dus aanzienlijk. Als de EU besluit om een halt toe te roepen aan patenten op traditionele veredeling, beschikt ze over de macht om dat effectief te doen.