Europees Jeugdparlement buigt zich over patentenkwestie

Het Europees Jeugdparlement is georganiseerd door jongeren om met hun generatie te debatteren over urgente kwesties. Zo worden jongeren geïnspireerd tot actief burgerschap en geven ze samen vorm aan hun toekomst. 

In België organiseert het Jeugdparlement jaarlijks een regionale en nationale conferentie. Op de regionale conferentie in Sint-Niklaas legden Solidagro en Voedsel Anders de problematiek van zaden en patenten voor aan een groepje jongeren dat de Landbouwcommissie in het Europees Parlement nabootste. Nadien werkte de groep aan een resolutie, een officiële verklaring met duidelijke aanbevelingen.

Botsende regelgeving en toenemende privatisering

Het probleem dat we voorlegden aan de jongeren bepaalt de richting waarin we gaan met ons voedselsysteem. Het huidige dominante landbouwmodel, gebaseerd op intensieve productie, monoculturen en fossiele brandstoffen, zit op al jaren op haar limieten. Daarom is een radicale verandering nodig. Maar hoe geraken we daar? Investeren in sterke, veerkrachtige zaden is een belangrijke stap. 

Recente wetsvoorstellen ondermijnen de rechten beschreven door UNDROP

In de praktijk botsen de regelgevende kaders rond zaden. Enerzijds erkent UNDROP[1], dat door verschillende Europese landen werd onderschreven, het belang van boerenzaden en zelfs de bescherming tegen privatisering. Anderzijds ondermijnen recente wetsvoorstellen, zoals de ontwerpverordening inzake nieuwe genomische technieken (NGT), samen met de Europese biotechnologierichtlijn van 1998, diezelfde rechten. 

Sinds 1998 kunnen bedrijven namelijk patenten aanvragen op planteneigenschappen die via genetische modificatie zijn verkregen. Het Europees Octrooibureau (EOB) kan daardoor patenten toekennen op specifieke kenmerken van plantenrassen, zoals droogteresistentie of herbicidetolerantie. Het EOB is een onafhankelijke intergouvernementele organisatie en staat dus los van de instellingen van de Europese Unie. Dit creëert extra complexiteit, zeker wanneer EOB-beslissingen overlappen of botsen met EU-wetgeving. 

Hoe zorgen we ervoor dat het regelgevingskader voor patenten beter aansluit bij de rechten van boeren op zaden zoals vastgelegd in UNDROP?

Patenten zijn een uitdaging voor zaadveredelaars. Ze beperken de toegang tot genetische diversiteit, precies die diversiteit die nodig is om ons landbouwsysteem te wapenen tegen klimaatverandering. Bovendien vergroten patenten de afhankelijkheid van boeren én de samenleving van een klein aantal multinationale ondernemingen.

Dit leidt tot een dringende vraag: hoe zorgen we ervoor dat het regelgevingskader voor patenten, gecoördineerd door het Europees Octrooibureau, beter aansluit bij de rechten van boeren op zaden zoals vastgelegd in UNDROP?

De resolutie van de Landbouwcommissie van het Jeugdparlement

Hier volgt de motie van de Landbouwcommissie, opgesteld door de jongeren van de regionale conferentie in Sint-Niklaas:

Doel: 

Het Europees Parlement wil de problemen aanpakken die ontstaan doordat multinationals de patentwetgeving misbruiken om kleine tot middelgrote boeren uit de markt te concurreren. We willen de stemmen van boeren versterken en het bewustzijn vergroten over het belang van boerenrechten binnen de Europese Unie. Daarnaast willen we de machtsongelijkheid tussen kleine of middelgrote boeren en multinationale ondernemingen verkleinen door een databank van gepatenteerde zaden op te richten.

Omdat: 

1. Het Europees Octrooibureau (EOB) niet onder de jurisdictie van de EU valt, wat leidt tot verwarring rond de octrooiwetgeving;
2. Genetische patenten vaak vage grenzen hebben, waardoor er gemakkelijk verwarring ontstaat binnen boerengemeenschappen;
3. Grote bedrijven een monopolie hebben op de meeste genetische patenten, waardoor zij zaadprijzen naar eigen goeddunken kunnen laten fluctueren;
4. Boeren afhankelijk zijn van zaden van multinationals die hun genetische patenten bezitten, waardoor kleinschalige veredelaars sterk afhankelijk worden van deze bedrijven;
5. Kleinschalige boeren bepaalde zaadvariëteiten niet kunnen veredelen zonder hoge licentiekosten te betalen;
6. Kleinschalige boeren moeite hebben om het monopolie van grote bedrijven op zaadpatenten aan te vechten;
7. Grote multinationale bedrijven data en informatie monopoliseren, waardoor kleinschalige boeren in een nadelige informatiepositie terechtkomen;

Door:

1. De Europese Commissie en het Europees Octrooibureau (EOB) aan te moedigen om een gezamenlijk ‘soft law’ document op te stellen om tegenstrijdige regels rond octrooirechten aan te pakken;
2. Het Hof van Justitie van de Europese Unie te verzoeken zijn rechtspraak over boerenrechten en patenten te verduidelijken, om samenhang te verzekeren bij conflicterende regelgeving;
3. Het EOB aan te bevelen een toegankelijke databank op te richten met genetische informatie over zaden;
4. Het EOB uit te nodigen de toestemmingsstructuren voor de privésector te herzien, zodat de grenzen van patenten duidelijk en nauwkeurig worden omschreven;
5. De Europese Commissie te verzoeken de rechten van boeren verder te versterken door financieel steun te bieden aan boeren die te maken krijgen met juridische problemen rond patentinbreuken;
6. Aan te bevelen dat het Directoraat-generaal Landbouw (DG AGRI) een systeem ontwikkelt dat genetisch gemodificeerde plantkenmerken categoriseert volgens de volgende richtlijnen:
   1. Natuurlijk voorkomende kenmerken uit traditionele veredeling zijn niet patenteerbaar;
   2. Tussenliggende kenmerken die gedeeltelijk genetisch bewerkt zijn of kleine laboratoriummanipulaties omvatten, kunnen onder strikte voorwaarden patenteerbaar zijn;
   3. Sterk genetisch gemodificeerde kenmerken of synthetische biologie zijn patenteerbaar;
7. De lidstaten aan te moedigen een programma op te zetten dat juridische vertegenwoordiging financiert voor boeren die beperkende patenten op genetische plantkenmerken aanvechten;
8. Voor te stellen dat DG AGRI een EU-gebaseerde organisatie opricht voor de ontwikkeling en distributie van zaden tegen kostprijs, met een marge van 0,5% – 2,0%;
9. DG AGRI uit te nodigen een milieuduurzaamheidsheffing op biotechnologiebedrijven in te voeren en de opbrengsten hiervan toe te wijzen aan een EU-breed databekaderingssysteem.

We bedanken alle deelnemende jongeren voor hun engagement, hun creativiteit, hun inzicht en hun sterke ideeën.
 

_{[1] VN-Verklaring over de Rechten van Boeren en Andere Personen die in Landelijke Gebieden Werken, 2018}